“ލުކް ޑޭން. އަހަންނަށް އެނގޭ ތިއީ ވަރަށް ރަނގަޅު މީހެއްކަން. އެނގޭ އެހެންވީމަ ކަން ޑޭން އަހަންނާ ގާތް ނުވާނީ. އެކަމަކު އަހަރެން ހިތަށްއަރާ އެއްޗެއް ބުނަންތަ؟ އަ ގުޑް މޭން ލައިކް ޔޫ ޑިޒާވްސް އަ ގުޑް ވުމެން. ޑޭން ގެ ރޭތައް ފުރިހަމަ ކޮށްދޭނެ އަންހެން ކުއްޖަކު ޑޭންއަށް ބޭނުންވަނީ. އެންޑް އަހަންނަށް ހީވަނީ އަހަންނަށްވުރެ ރަނގަޅަށް އެކަން ކުރެވޭނެ މީހަކާ ޑޭން އަދި ދިމާވެސް ނުވާނެހެން. އައި ރިއަލީ ވިޝް ޔޫ ވާރ ހިއާރ. ވަކިން ޚާއްސަކޮށް މިރޭ ނިދަން ތައްޔާރުވެގެން އެނދަށް އަރާފަ އޮތީމަ ޑޭން މަތިން ހަނދާންވެގެން މި ގުޅާލީ. ޑޭން އަންނަންވީއެއްނު؟ ޓު މައި ޕްލޭސް؟”
ޒިވް ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ ރާގާއި މިޞްރާބު ހީވެސް ނުވާހާ އަވަސްއަވަހަށް ބަދަލުވަމުން ދިޔަހެން، ދާނިޝްގެ ހިތުގެ ތެޅުން އަވަސްވިއެވެ. ޒިވް އެ ކޮށްލި ފަހު ސުވާލާއެކު ހިންދިރުވާލެވުނެވެ. އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދެކެވި ހިމޭންކަމުގެ ވަގުތުކޮޅެއް ވޭތުވިއެވެ. އެއަށްފަހު ދާނިޝްއަށް ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ.
“ފަހުން އެބަ ގުޅަން.” ދާނިޝްއަށް އެ ބަސްތައް ބުނެވުނީ އަވަސްއަވަހަށެވެ. އެއަށްފަހު އެކޮޅުން އެއްޗެކޭ ބުނުމުގެ ފުރުސަތެއް ނުދީ ފޯނު ކަނޑާލެވުނެވެ.
އެހިނދު ދާނިޝް ގެ ހިތް ބާރަށް ތެޅެމުން ދިޔައެވެ. ނޭނގޭ ބިރުވެރިކަމެއް ހިތަށް ވަދެފައިވިއެވެ. އެ ބިރުވެރިކަމުގެ ފަހަތުގައިވި ސަބަބު ވިސްނައިގަންނަން އެވަގުތު ނުކުޅެދުނެވެ. ބުނެވުނު ބަސްތަކާއިމެދު ވިސްނާލަން ވެސް ހިނދުކޮޅެއް ނެގިއެވެ. އޭނައަށް ބުނެވުނީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟ ފަހުން ގުޅާނަމޭ ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ މާނައަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އޭނަ މިވަގުތު ނުދިޔަޔަސް ފަހުން ޒިވް ގެ ކައިރިއަށް ދާނެއޭ ހެއްޔެވެ؟ އޭނައަށް ނިންމުނީ ހަމަ އެ ނިންމުން ހެއްޔެވެ؟
އެކަން އެނގުންވުމާއިއެކު ލުއި އާހެއްގެ އަޑު އަނގައިން ނިކުތެވެ. ހިތުގައިވި ބިރުވެރިކަން ދެގުނަވިއެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސަށް ކުރެވުނު އިތުބާރު ގެއްލި، ފާފައަކަށް އަރައިގަނެވިދާނެ ކަމުގެ ބިރުވެރިކަމެވެ. އޭނައަށް މިވަނީ ކީއްތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. މީގެ އަހަރެއްހާ ކުރިން ޒިވް އޭނަ ގޮވައިގެން ކޮޓަރިއަކަށް ވަންނަން އުޅުނު ވަގުތު ވެސް އޭނައަށް އަމިއްލަ ނަފްސު ހުއްޓުވާލެވުނެވެ. އެހެނަސް މިއަދު ޒިވް އެހާ ދުރުގައި އިނދެ ފޯނުން ގުޅުމުން އޭނަ ބަލިކަށިވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟
ދާނިޝްއަށް ނޭނގުނު ކަމަކީ، އިންސާނެއްގެ ހިތަށް ވެރިވާ ޖަޒުބާތުތަކެއްގެ ސަބަބުން އިންސާނެއްގެ ޢަޒުމަށް ވެސް އަސަރު ކުރާނެ ކަމެވެ. އެރޭ ދާނިޝް އެހާ ބަލިކަށިވީ، ހިލްޔާއާއި ވަކިވުމުގެ ހިތާމަ ހިތުގައި އޮތީތީވެއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ އެކަނިމާއެކަނި އެ ހިތާމައާއި ކުރިމަތިލަމުން ދާތީވެއެވެ. އެހެން މުއުމިނުންނާއި އެކީ އުޅޭ މުއުމިނަކަށްވުރެ އެކަނި އުޅޭ މުއުމިނަކު ޝައިޠާނާގެ ދަލުގައި ޖެހުން ގާތްވެގެން ވެއެވެ.
ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ހިތުގައި ފާފައިގެ ބިރުވެރިކަން އުފެދުނަސް ދާނިޝްއަށް ދެންވެސް ދެ ޚިޔާލެއްގެ މަތީގައި ހުރެ ކޮޓަރީގައި ދެކޮޅުން ދެކޮޅަށް ހިނގުނެވެ. ޒިވް ގެ ކައިރިއަށް ގޮސް ފާފައަށް އަރައިގަންނަން އެއްފަހަރު ހިތަށް އަރާއިރު، އޭނަ މަންމަގެ ގާތަށް ސުވަރުގެއަށް ވެސް ދާން ބޭނުންވާކަން ވެސް ހަނދާންވަމުން ދިޔައެވެ. ފާފައެއް ކުރެވުނަސް ތައުބާ ވެވިދާނެކަމަށް އެއްފަހަރު ހިތް ބުނަމުން ދިޔައިރު، ހިލްޔާ މަތިން ހަނދާންވެ، އެ ވާނީ ހިލްޔާއަށް ބޭވަފާތެރިވުން ނޫންތޯ ވެސް ހިތަށް އަރަމުން ދިޔައެވެ. އެ ޚިޔާލު ހިތަށް ވެރިވުމުން ހިލްޔާއަކީ އޭނަގެ މީހަކަށް ނުވެސް ވާނެ ކުއްޖެއްކަން ހަނދާންވެ، އޭނަ ޒިވް ގެ ކައިރިއަށް ދާންވީތޯ އަމިއްލަ ޒަމީރާއި ސުވާލު ކުރެވެމުން ދިޔައެވެ.
ޚިޔާލުތައް ބަދަލުވެ، ސިކުނޑީގައިވި ހައިޖާން ބޮޑުވުމުން ބޮލުގައި ރިހުމެއް ވެސް އުފެދުނެވެ. އެ ރިހުމާއިއެކު ކޮޓަރީގެ މެދުގައި މަޑުކޮށްލެވުނެވެ. ފުން ނޭވައެއް ދޫކޮށްލަމުން، މި ޚިޔާލުތައް ޙިއްސާ ކުރެވޭނެ މީހަކާއި މެދު ވިސްނާލެވުނެވެ. އެހެނަސް ޙިއްސާ ކޮށްލާނެ މީހެއް ނުވިސްނެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ފިލްމީ ދާއިރާއިން އޭނައަށް ލިބުނުހާ އެކުވެރިން ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. ނިމާލްއަކީ މިފަދަ ވާހަކައެއް ޙިއްސާ ކުރެވޭ ވަރަށްވުރެ ދުރު އެކުވެރިއެކެވެ. އަދި އަމުދުން އޭނަގެ ބޭރު ދެ އެކުވެރިން މި ދުވަސްކޮޅު ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅޭތީ އޭނައަށް މާ ގިނަ ވަގުތެއް ނުދެއެވެ.
އެ ހުރިހާ ކަމެއް އެނގުންވުމުން ދާނިޝްއަށް އަމިއްލަ އެކަނިވެރިކަން އިޙްސާސް ކުރެވުނީ މާ ބޮޑަށެވެ. މިއީ އޭނަ ދީންވެރިވުމުގެ ނަތީޖާތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. އެ ޚިޔާލު ހިތަށް ވެރިވުމުން ހަނދާނަށް އައީ މަންމަ އޭނައަށްޓަކައި ލިޔެފައިވާ ފޮތުން އެންމެ ފަހުން ކިޔާލެވުނު ބާބެވެ. އެއީ އެކުވެރިންނާއި ބެހޭ ގޮތުން ލިޔެވިފައިވާ ބާބެކެވެ.
“ދަރިފުޅާއެވެ. ދީންވެރިވުމުން ފަހަރެއްގައި ދަރިފުޅަށް ތި ލިބިފައިވާ އެކުވެރިން ދަރިފުޅަށް ގެއްލިދާނެއެވެ. އެހެނަސް އެއީ ދީންވެރި ނުވުމަށް އޮތް އުޒުރެއް ކަމުގައި ނުދެކޭށެވެ. އެހެނީ އީމާންވެ ޞާލިޙު ޢަމަލު ކުރާ މީހުން، ޞާލިޙުންގެ ތެރެއަށް ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވައްދަވާނެއެވެ.
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِى ٱلصَّٰلِحِينَ
“އަދި އީމާންވެ، ޞާލިޙުތައް ކުރި މީހުން (ދަންނާށެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ޞާލިޙު އަޅުންގެ ތެރެއަށް ވައްދަވާހުށީމެވެ.” سورة الْعَنْكَبُوْت, 9
މިއީ ﷲ ގެ ވަޢުދުފުޅެވެ. އެކަލާނގެ ވަޢުދުފުޅާއި ދުވަހަކުވެސް ޚިލާފުވެވޮޑިގެން ނުވާނެކަން ދަރިފުޅު ދަންނައްޗެވެ. އެކަލާނގެ ދަރިފުޅު އެކަނިވެރި ނުކުރައްވާނެކަން ދަންނައްޗެވެ. އެކަނިވެރި ވެއްޖެ ޙާލެއްގައި އެކަލާނގެ ގެކޮޅަކުން ރައްކާތެރިކަން ހޯދާށެވެ. ނަމާދުން ވާގި ހޯދާށެވެ. އޭރުން އެކަލާނގެ ދަރިފުޅުގެ ހިތް ފުރުއްވައި ދެއްވާނެއެވެ.”
މަންމަގެ އަޑުން އެ ބަސްތައް އިވެމުން ދިޔަދިޔަހެން ދާނިޝް ފާޚާނާއަށް ވަދެ އަނެއްކާވެސް ވުޟޫކޮށްލީ، މަންމަ ގެ ނަސޭޙަތުގައި ހިފައިގެން މިސްކިތަށް ދިޔުމަށެވެ. މަންމަ ލިޔެފައިވާ ގިނަ ބަސްތަކާއި އެއްބަސް ނުވެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ. ﷲ އޭނަ އެކަނިވެރި ނުކުރައްވާނެ ނަމަ އޭނައާއި ހިލްޔާގެ ކައިވެނި ވީހޭ ހިތަށްއެރިއެވެ. އޭރުން އޭނައަށް ޞާލިޙުންގެ ތެރެއަށް ވަދެވުނީ ނޫން ހެއްޔެވެ؟ އެހެނަސް އޭގެ ބަދަލުގައި މިއަދު އޭނަގެ ޙަޔާތުގައި ހަމަ އެކަކު ވެސް ނެތެވެ. ދީންވެރިވުމަށްފަހު ޙަޔާތުގައިވި ހުރިހާ ގާތް މީހުން ގެއްލި ދިޔަ ފަދައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ﷲ އެކަލާނގެ ވަޢުދުފުޅާއި ޚިލާފުވުން ނޫންހެއްޔެވެ؟
އެ ސުވާލު ހިތަށްވެރިވުމުން ވެސް ދާނިޝްގެ ހިތަށް ވަން ބިރުވެރިކަމާއި އެކީ ހިތް ރޫރޫއެޅިއެވެ. އެހިނދު ވުޟޫ ކުރުމަށްފަހު ފާޚާނާއިން ނިކުމެ ކޮޓަރިއަށް ވަދެވުނީއެވެ. ހިތު ތެރެއިން ކުރެވުނު އެ އިޙްސާސާއިއެކު ޙަރަކާތްތައް ވެސް ހުއްޓުނެވެ. އޭނައަށް މިވަނީ ކީއްތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. ކިރިޔާ ވެސް ދީނާއި ޚިލާފު ޚިޔާލެއް ކުރަން މިހާރު އޭނައަށް ފަސޭހައެއް ނޫނެވެ.
މިއީ ވެސް އީމާންތެރިކަން ވަރުގަދަވުމުގެ ޢަލާމާތެއްކަން ދާނިޝްއަށް ނޭނގެއެވެ. ދާނިޝް ދެންމެ ނޭނގުމެއްގެ ތެރެއިން ވެސް ފާފައިން ދުރުވެ މިސްކިތަށް ދާން ނިންމުމުން އީމާންތެރިކަން އިތުރަށް ވަރުގަދަވީއެވެ. އީމާންތެރިކަން ވަރުގަދަވުމުން ކިތަންމެ ކުޑަ ފާފައެއް ވެސް ބޮޑު ފާފައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަ ކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ކިތަންމެ ގިނައިން ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރިޔަސް އެއިން ނުފުދޭނެހެން ހީވާނެއެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޒާތް އެ ހިތަށް ފަހުމް ކުރެވޭތީވެއެވެ.
އާދައިގެ މަތިން ދާނިޝް މިސްކިތަށް ދާން ނިކުތީ ގަމީހަކާއި ފަޓުލޫނެއް ލައި، ކަޅު ކުލައިގެ މާސްކެއް ވެސް އަޅައިގެންނެވެ. ހިނގާފައި ގޮސް ގެ ކައިރީގައި ހުރި މިސްކިތަށް 5 މިނެޓް ތެރޭގައި ދެވުނެވެ. ރޭގަނޑުގެ އެވަގުތު މުޅިން ހުހަށް އޮތް މިސްކިތުގައި ފުރަތަމަ ސަފާއި ހަމައަށް ގޮސް ދާނިޝް މާސްކް ނަގައި ގަމީހުގެ ޖީބަށް ލިއެވެ. އެއަށްފަހު ނަމާދަށް ހަޝަމް ބަނެވެ. ހަޝަމް ބަނުމާއިއެކުހެން ނޭނގޭ ހަމަޖެހުމެއް ހިތަށް އިޙްސާސް ކުރެވިގެން ދިޔައެވެ. ކުރިން ވެސް ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރުމަށް އޭނަ މިސްކިތަށް ނައީ ކީއްވެތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ.
ދާނިޝް ކިޔަވަނީ ހަމައެކަނި ކައުޘަރު ސޫރަތާއި އިޚްލާޞް ސޫރަތް ކަމަށްވުމުން މާ ގިނައިރެއް ނުވެ ދެ ރަކުޢަތް ކޮށް ނިމުނެވެ. އެ ދެ ރަކުޢަތުގެ ތެރެއިން މަންމަގެ ފޮތުގައި ޢަރަބިން އޮތް ދުޢާއެއްގެ މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. އެކުވެރިންނާއި ގުޅޭ ބާބުގައި އޮތް ދުޢާއެކެވެ. ސަޖިދައިގައި އެ ދުޢާ ކުރަން ބޭނުންވިއެއްކަމަކު ޢަރަބި ބަސްތައް ހަނދާން ނުވުމުން ދުޢާ ނުކުރިއެވެ. ދުޢާ ހަނދާން ކުރަން ބޭނުންވީ ވަރުން ދެ ރަކުޢަތް ކުރުމަށްފަހު ފަޓުލޫނުގެ ޖީބުގައި އޮތް ފޯނު ނެގިއެވެ. މަންމަގެ ފޮތުގެ ކޮޕީއެއް އޭނަ އަމިއްލަ މެއިލްއަށް ފޮނުވާފައި ހުރުމުން ފޯނުން ފޮތް ހުޅުވާލެވުނެވެ. އަދި ބާބު 11 އާއި ހަމައަށް ގޮސް ލަސްލަހުން ސްކްރޯލް ކޮށްލަމުން ދުޢާ ހޯދާލިއެވެ.
“اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ جَلِيْسًا صَالِحًا”
“ޔާ ﷲ! މި އަޅާ ޞާލިޙު އެކުވެރިޔަކަށް އެދެމެވެ.”
ދާނިޝް ސްކްރީނަށް ބަލައިގެން ވައި އަޑުން ދުޢާ ކިޔާލުމަށްފަހު މާނަ ވެސް ކިޔާލިއެވެ. އަދި ހިތުގެ ފުންމިނުން ދުޢާއިން އެދެވުނު ކަމަށް އުއްމީދު ކުރަމުން އިތުރު ދެ ރަކުޢަތް ކުރުމަށް ތެދުވެލިއެވެ. ހަމަ އެހިނދު އެހެން ޒުވާން ފިރިހެނަކު މިސްކިތަށް ވަދެގެން އައިސް އޭނަ ހުރި ސަފުގައި ތަންކޮޅެއް ދުރު ހިސާބެއްގައި މަޑު ކުރިއެވެ. އާދައިގެ މަތިން ދާނިޝް މިސްކިތުން ފެނުނު އެ ބީރައްޓެއްސަށް ސަމާލުކަމެއް ނުދެއެވެ. އަދި އަނެއްކާވެސް ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދެއް ކުރަން ކޮޅަށް ތެދުވިއެވެ.
ދާނިޝް ދެ ރަކުޢަތް ކޮށް ނިމުނުއިރު ވެސް އެ ޒުވާނާ ރަކުޢަތްތައް ކުރަމުން ދިޔުމުން އެއީ ޢިޝާ ނަމާދު ކުރަނީ ކަމަށް ނިންމުނެވެ. ދެންވެސް އެ ޒުވާނާއަށް ވަކި ސަމާލުކަމެއް ދިނުމެއް ނެތި ދާނިޝް އަމިއްލަ ދެ ރަކުޢަތްތައް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ދާނިޝް ތިންވަނަ ފަހަރަށް ތެދުވެ ނަމާދު ކުރަން ފެށިއިރު ޒުވާނާ ސަލާމް ދީފައި ޒިކުރު ކިޔަން އިނެވެ. ދާނިޝްއަށް އެ ފެށި ދެ ރަކުޢަތް ނިންމާލަމުން ސަލާމް ދެވުނީ އެ ޒުވާނާ ދުޢާއެއް ކޮށްލަމުން މޫނުގައި އަތް އެޅި ވަގުތެވެ. ދާނިޝް ވާތް ފަރާތަށް ސަލާމް ދިން ވަގުތު އެ ޒުވާނާއާއި ހަތަރު ކަޅި ހަމަވިއެވެ. އެހިނދު އެ ޒުވާނާ އޭނަ ފެނިފައި ދެލޯ ބޮޑު ކޮށްލިއެވެ.
“އޯ ވާވް ތިއީ ފަހު ދުވަސް ޑްރާމާގަ އުޅޭ އަޒްލާން ތަ؟!”
ހިސާބަކަށް ތުނބުޅި ދިގުކޮށް، ދާނިޝްއަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ހިކިކޮށް ހުރި އެ ޒުވާނާ ކޮށްލި ސުވާލު ދާނިޝްއަށް ފަހުމްވާން ފަޅި ސިކުންތެއް ނެގިއެވެ. ފަހުމް ވުމާއިއެކު ދެލޯ ބޮޑުކޮށްލަމުން އަވަސްއަވަހަށް ގަމީހުގެ ޖީބުގައި އޮތް މާސްކް ނެގުނެވެ. އަވަސްއަވަހަށް މާސްކް އަޅަން އުޅުނެވެ. އެހިނދު އެ ޒުވާނާ އަނެއްކާވެސް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.
“ކިހިނެއްވީ؟ އެހެން މީހުންނަށް މޫނު ދެއްކުން މަނަލީތަ؟” ދާނިޝްއަށް ރަނގަޅަށް މާސްކް އެޅުނު ވަގުތު ޒުވާނާ އެހިއެވެ.
“ހެހެ….ނޫނޭ. ފިލްމު ކުޅޭ މީހަކު މިސްކިތުގަ އިނީމަ މީހުން އޮޅުން އަރާނެއެއްނު؟” ދާނިޝް އޭނަ މާސްކް އަޅާ އެތައް ސަބަބެއްގެ ތެރެއިން ސަބަބެއް ބުނެލިއެވެ. މަންމަ ބުނި ބައެއް ބަސްތައް ހަނދާން ކުރަމުންނެވެ. މަންމައާއި އެކީގައި އޭނައަށް މާލޭގެ މަގުގައި ނުހިނގުނު ސަބަބެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އޭނަ ފަދަ ފިލްމީ ތަރިއަކު ހެޔޮ ކަމެއް ކުރާތަން އެހެން މީހުންނަށް ފެންނަން ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. ހެޔޮކަން ކުރާ މީހަކު ފިލްމު ވެސް ކުޅެ އުޅުނު ކަމުގެ ޚިޔާލު އެހެން މީހުންނަށް ދޭން ހިތް ނޭދުމުންނެވެ.
“ކޮން އޮޅުމެއް؟ މުސްލިމެއް ވިއްޔާ ނަމާދު ކުރާނެއެއްނު؟” އެ ޒުވާނާ ދާނިޝްއާއި ދިމާލަށް އެނބުރި، ލަންބާލެވިފައިވި ކަކުލުގައި އަތް އަޅުވާލިއެވެ.
ދާނިޝްއަށް އެ ޒުވާނާ ބުނި ބަސްތަކާއި މެދު ވިސްނާލެވުނެވެ. އެއީ ވެސް ތެދެކޭ ހިތަށްއެރިއެވެ. އޭނައަށް މި ޙާލަތާއި މެދު އެހާ ސާދާކޮށް ކުރިން ވިސްނިފައެއް ނެތެވެ.
ދާނިޝް ވަކި ބުނާނެ އެއްޗެއް ނޭނގިފައި އިންދާ އެ ޒުވާނާ އިތުރަށް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.
“މި މިސްކިތް ހާދަ ޗިލް ގަޑިއެކޭ ދޯ މިއީ؟ މަ ވެސް އަންނަން ވީ ބްރޯ ތި ހެދިހެން ޤިޔާމުއްލައިލްއަށް ކޮންމެ ރެއަކު.” ޒުވާނާ އެ ހުސް މިސްކިތުގެ ވަށައިގެން ނަޒަރެއް ދެމުން ބުންޏެވެ.
“ޤިޔާމުއްލައިލް؟” އެއީ ދާނިޝްއަށް އާ ބަހެކެވެ.
“ޤިޔާމުއްލައިލް ނޫންތަ ތިކުރީ؟” ޒުވާނާ އެހިއެވެ.
“ނޭނގެ…” ދާނިޝްއަށް ބުނެވުނެވެ.
“ދެން ކޮން ނަމާދެއް ކުރީ؟”
“ހަމަ….ނަމާދެއް ކުރީ.”
“އޮހް…..ހަމަ ﷲ އާއި ގާތްވާން ނަމާދެއް ކުރީ ދޯ؟” ޒުވާނާ އެހިއެވެ. އެއާއިއެކު އަނެއްކާވެސް ދާނިޝްއަށް ވިސްނަން މަޖުބޫރުވިއެވެ. މި ހުރިހާ ދުވަހު ނޭނގުމެއްގެ ތެރެއިން ވެސް އޭނަ ނަމާދު ކުރަމުން ދިޔަ ނިޔަތް އެނގުންވިއެވެ.
“އައި ގެސް…” ދާނިޝްއަށް ބުނެވުނެވެ.
“ހެހެ… ދެޓްސް އިންސްޕަޔަރިންގް. اللّهُمَّ بَارِك. މި ފަހުން ދޯ ފިލްމު ކުޅުން ހުއްޓާލީ؟ ކީއްވެ ހުއްޓާލީ އަސްލު؟” ޒުވާނާ އެނގެން ބޭނުންވާ ފަދައަކުން ސުވާލު ކުރިއެވެ.
“އެއީ….މަންމަ ރުހޭ ކަމަކަށް ނުވާތީ.” ދާނިޝްއަށް ބުނެވުނެވެ. ކައިރީގައި ހުރި ޒުވާނާގެ މޫނުމަތިން ފެންނަމުން ދިޔަ ހިނިތުންވުމުން އެ ޒުވާނާގެ ނަން ނޭނގިވެސް އިތުބާރު ކުރެވުނެވެ. މިއީ އޭނަގެ އާދައިގެ ‘ފޭނެއް’ ހެން ހިއެއް ނުވެއެވެ. އަދި އޭނަ މި ދައްކާ ވާހަކަތައް ގިނަ ބަޔަކަށް ފަތުރާނެ މީހެއް ހެން ވެސް ހިއެއްނުވިއެވެ.
“އެހެންވީމަ މަންމަ މިހާރު ވަރަށް އުފާވާނެ ދޯ؟” ޒުވާނާ ހެވިފައި އިނދެ އެހިއެވެ. އެއާއިއެކު ދާނިޝްއަށް އިސްޖަހާލެވުނީ ދެރަވެގެން ދިޔަ ހިތަކާއި އެކީގައެވެ.
“އޭގެ ކުރިން މަންމަ ދުނިޔެ ދޫކޮށްފި.” ދާނިޝް އެހެން ބުނިއިރު ލޮލުން ދިލަ ނެގިއެވެ. ކަރުނަ ހިލިދާނެތީ އަވަސްއަވަހަށް އެސްފިޔަ ޖަހާލަން ޖެހުނެވެ. ޒުވާނާގެ ވެސް ހިނިތުންވުން ފޭދުނެވެ.
“ސޮރީ ބްރޯ. އިން ޝާ ﷲ އަދި ބްރޯ ސުވަރުގެއަށް ގޮއްސަ މަންމައަށް މި ވާހަކަ ކިޔައި ދިނީމަ މަންމަ ވަރަށް އުފާވާނެ.” ޒުވާނާ ބުނި ވާހަކައިން ދާނިޝްއަށް ބޯޖަހާލެވުނެވެ.
“އެކަމަށްޓަކައި ސުވަރުގެއަށް ދާން މި މަސައްކަތް ކުރަނީ.” ދާނިޝް ބުންޏެވެ.
“މާ ޝާ ﷲ! ބްރޯ ދަރުސްތަކަށް ގޮސް އުޅެންތަ؟” ޒުވާނާ އެހިއެވެ. ޖަވާބެއްގެ ގޮތުން ދާނިޝްއަށް ބޯހޫރުވާލެވުނެވެ.
“މިރޭ އެބައޮތް ދަރުހެއް މިތާ ކައިރި ސްކޫލެއްގަ. އަހަންނާ އެކީ ދާން ބޭނުންތަ؟” ޒުވާނާ އެހިއެވެ.
ދާނިޝްއަށް އެ ސުވާލާއިމެދު ވިސްނާލެވުނެވެ. ބޭރުގައި އުޅުނުއިރު މަންމަ އެދުމުން ވެސް އޭނަ ދަރުސްތަކަށް ގޮސްފައި ނުވަނީ ކިޔެވުމާއި މަސައްކަތުގެ ބަހަނާގައެވެ. ރާއްޖެއަށް އައުމަށްފަހު ލިބުނު އެކުވެރިންގެ ސަބަބުން ޢިލްމުވެރިންނާއި މެދުވެސް ފޫހިވާ ގޮތްވިއެވެ. ދަރުސްތަކުގައި ދެކެވޭނީ އެހެން މީހުން ދަށްކުރާ ފަދަ ވާހަކަތަކެއް ކަމަށް އެ އެކުވެރިން ދާނިޝް ގާތު ބުނެފައިވެއެވެ. މި ހުރިހާ ދުވަހު ދާނިޝް ހުރީ އެމީހުންގެ ބަސްތަކަށް ހެއްލިގެންނެވެ.
އެހެނަސް ނޭނގޭ ސަބަބަކާހުރެ ކުރިމަތީގައި އިން ޒުވާނާގެ ބަސް ޤަބޫލު ކުރަން ދާނިޝް ބޭނުންވިއެވެ. އޭނަ ދަރުސްތަކަށް ދިޔުމަކީ ވެސް މަންމަގެ އުއްމީދެއްކަން ހަނދާން ކުރަމުންނެވެ. އަދި އެހެން ނޫނަސް އޭނަ މިރޭ އަނެއްކާ އެކަނިވެރިވެއްޖެނަމަ ގޯސް ޚިޔާލުތަކުން ސިކުނޑި ފުރޭނެކަން ޔަޤީންވުމުންނެވެ. ނަމާދުގައި ހުރިއިރު ވެސް އެ ޚިޔާލުތަކުން ދުރުވާން މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހުނެވެ.
ދާނިޝް ޖަވާބެއް ނުދީ ގިނައިރުވާން ފެށުމުން ޒުވާނާ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.
“ބްރޯ އަދި އިތުރަށް ނަމާދު ކުރަން ދޯ ބޭނުންވަނީ. ކޭން އަންޑަސްޓޭންޑް-“
“ނޫން ދާން ބޭނުން!”
ދާނިޝްއަށް ކުއްލި ގޮތަކަށް ބުނެލެވުނެވެ. އެއާއިއެކު ޒުވާނާގެ މޫނުމައްޗަށް އުޖާލާވި ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވިއެވެ. އެ ހިނިތުންވުމާއިއެކީ ހިނގާށޭ ބުންޏެވެ.
ދާނިޝް އެ ޒުވާނާއާއިއެކީ ދަރުސް އޮތް ސްކޫލަށް ދަތުރު ފެށީ ފައި މަގުގައެވެ. އެކީގައި ހިނގާފައި ދަމުން ދެކެވުނު ވާހަކަތަކުން ޒުވާނާގެ ނަމަކީ ފަޔާޒް ކަން ދާނިޝްއަށް އެނގުނެވެ. ފަޔާޒްއަކީ އެއާރޕޯޓުގެ އޭވިއޭޝަން ސެކިއުރިޓީއަކަށް އުޅޭ ޒުވާނެކެވެ. ފަޔާޒް ބުނި ގޮތުގައި އޭނަ ޢާއިލާއާއެކީ މާލޭގެ ކުޑަ ތަންކޮޅެއްގައި އުޅެއުޅެފައި ހުޅުމާލޭގެ އެޕާޓްމެންޓަކަށް ބަދަލުވީ މިރެއެވެ. ޢިޝާ ނަމާދަށް ޖަމާޢަތަށް ނުދެވުނީ ހަގު ދަރިފުޅު ބަލިވުމުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ދާންޖެހުނީތީވެއެވެ. އެހެނަސް ދެން ގިނަ ނަމާދުތަކުގެ ޖަމާޢަތުން ދާނިޝް ފެންނާނެދޯ އޭ ބުނެލީ އުފަލާއި އެކީގައެވެ.
ދާނިޝް ހީކުރީ ފަޔާޒް އޭނައާއި މާ އެކުވެރިވާން އުޅެނީ އޭނަގެ ފިލްމުތައް ބަލައި އުޅޭ އޭނަގެ ސަޕޯޓަރަކަށް ވީތީ ކަމަށެވެ. އެހެނަސް…
“އަސްލު އެނގޭތަ؟ ވަރަށް އުފާވެއްޖެ މިރޭ ދާނިޝް މިސްކިތުން ފެނުނީމަ. އަހަންނާ އަހަރެންގެ ފްރެންޑުން އެކަކު އަނެކަކަށް ބުނެ އުޅުނިން ދާނިޝް އަދި އެއްދުވަހު ހެޔޮ މަގަށް އެޅޭނޭ. އެހެންޏާ ނޫން! ހަމައެކަނި ޓީވީ އިންޓަވިއުއިންނާ ނޫސްތަކުން ފެނިފަ ހުއްޓަސް ދާނިޝް ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތުން އެނގޭ ތިއީ އަޚްލާޤް ރަނގަޅު މީހެއްކަން. އަޚްލާޤް ރަނގަޅު މީހުން ﷲ ގެއްލެނި ނުކުރައްވާނެ.” ފަޔާޒް ބުންޏެވެ.
އެހިނދު ދާނިޝްގެ ހިތަށް ނޭނގޭ އުފާވެރިކަމެއް ވެރިވިއެވެ. މަންމަ އޭނަ ގާތު ބުނި ފަހު ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން ވާހަކައެއް އެހެން މީހެއްގެ ދުލުން އިވުމުންނެވެ. އޭނަ އަޚްލާޤް ރަނގަޅުވުމުން އޭނައަށް ހިދާޔަތް ލިބުން ގާތްކަމަށް މަންމަ ބުނި ބުނުމެވެ. އެއީ ޙަޤީޤަތެއްކަން އެވަގުތު ދާނިޝްއަށް އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މަންމަ ފިޔަވައި އެހެން މީހަކުވެސް އެހެން ބުނުމުންނެވެ. އެހިނދު ފަޔާޒް ގާތް އެކުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވުނެވެ. ފަޔާޒް އާއި ދިމާވިތާ އެހާ ގިނައިރެއް ނުވިޔަސްމެއެވެ.
ވާނީވެސް އެހެންތާއެވެ. އެރޭ މުޅި 10 މިނެޓުގެ ހިނގާލުމުގެ ތެރެއިން، އެންމެ ގޯސް ވާހަކައެއް ވެސް ފަޔާޒްގެ ދުލުން ދާނިޝްއަށް ނުއިވެއެވެ. ދާނިޝްގެ ހިތަށް އުދަގޫވާ ވާހަކައެއް ވެސް ނުދައްކައެވެ. ހުސްވެސް ދައްކަމުން ދިޔައީ ދީނުގެ ވާހަކަތަކެވެ. ﷲ ތަޢާލާގެ ރަޙްމަތުގެ ވާހަކައެވެ. އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކަތައް ކިޔައިދިން އިރު ވެސް ފަޔާޒް ﷲ އަށް ޝުކުރު ކުރާކަން ދާނިޝްއަށް އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. މިފަދަ މީހުންނަކީ އުޅޭ ބައެއްކަން ވެސް ކުރިން ދާނިޝްއަށް އެނގިފައެއް ނެތެވެ.
ދަރުސް އޮތް ސްކޫލާއި ހަމަވުމުން ފަޔާޒް ގެ ވާހަކަ ކުރުވިއެވެ. ދަރުސް ވަނީ ފެށިފައޭ ބުނެ އައުމަށް ހަނާ އަޅަމުން ފަޔާޒް ދާނިޝްއަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ކުރިއަށް ހިނގާފައި ދިޔައެވެ. ހޯލުގެ ސްޓޭޖުގައި ޝެއިޚެއް ވާހަކަ ދައްކަވަން ހުންނެވިއިރު ހޯލުގައި ރޭވިފައި ހުރި ގޮނޑިތަކުގެ 2 ސަފު ފުރޭ ވަރަށް އަޚުންނާއި އުޚްތުން ތިއްބެވެ. ތިބި މީހުންގެ ޢަދަދު ފެނިފައި ހާދަ މަދޭ ދާނިޝްގެ ހިތަށްއެރިއެވެ.
ފަޔާޒް ގޮސް ހުސް ސަފެއްގެ އެއްގޮނޑި ދޫކޮށް ހުރި ގޮނޑީގައި އިށީނުމުން ދާނިޝް ފަޔާޒްގެ ކައިރީގައި ގޮސް އިށީނެވެ. ޝެއިޚް ދައްކަވަމުން ދިޔަ ވާހަކައަށް ސަމާލުކަން ދެވުނީ އެ ވަގުތެވެ.
“އެހެންވީމަ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުން. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ތަކުރާރުކޮށް މި ސުވާލު ކުރެއްވުމުން ޙިކްމަތަކީ ކޮބައިތޯ؟ ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ މި މަންޒަރުތައް ސިފަ ކުރެވިފައި ވުމުން ވެސް އަޅުގަނޑުމެން ﷲ ތަޢާލާއަށް ޝުކުރުވެރިވާން ޖެހޭތީ. މި އިންޒާރުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއަދު ލިބުމަކީ ކިހާ ބޮޑު ނިޢުމަތެއްތޯ؟ ޤިޔާމަތް ދުވަހު ވަގުތު ފާއިތުވާ ފަހުން މި ހުރިހާ ކަމެއް އެންގެވުމުގެ ބަދަލުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ވާހަކަތައް ކިޔައި ދެއްވާފައިވަނީ މިކަމުން އަހަރުމެން ރައްކާތެރިކަން ލިބިގަތުމަށްޓަކައި. އެއީ ވެސް ކިހާ ބޮޑު ރަޙްމަތެއްތޯ؟ ސުބްޙާނަ ﷲ.”
ދަރުހުގެ މެދު ތެރެއިން އިވެން ފެށި ވާހަކަތަކުން ދާނިޝް ހިސާބަކަށް ޙައިރާންވުމުން ދެބުމަ ކައިރި ކޮށްލެވުނެވެ. އެ ދައްކަނީ ކޮން އިންޒާރުތަކެއްގެ ވާހަކަތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. އިސާހިތަކު ނަރަކަ މަތިން ހަނދާންވެ، ހިތަށް ބިރުވެރިކަމެއް ވަނެވެ. ޝެއިޚް ދެން ކުޑަ ގޮތަކަށް ދައްކާނީ ނަރަކައިގެ އަލިފާނުގެ ހޫނުކަމުގެ ވާހަކަ ކަމަށް ދާނިޝްއަށް ހީކުރެވުނެވެ. ހަމަ އެއާއިއެކު އޭނަ ކުޑައިރު ނަރަކައިގެ ބިރުވެރިކަން އިޙްސާސް ވުމުން ނަރަކައާއިމެދު ޝައްކުކޮށް އުޅުނު ގޮތް ވެސް ހަނދާންވިއެވެ. އެހިނދު ދެން އިވެން ފެށީ، ސީދާ ދާނިޝްއާއި އަމާޒުވި ވާހަކަތަކެއް ހެން ދާނިޝްއަށް ހީވިއެވެ.
“ދެން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވަނީ
هَٰذِهِۦ جَهَنَّمُ ٱلَّتِى يُكَذِّبُ بِهَا ٱلْمُجْرِمُونَ …يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ ءَانٍ
މިއީ މުޖުރިމުން ދޮގުކޮށް އުޅުނު ނަރަކައޭ. އެ ނަރަކައާއި، ކެކިކެކި ހުންނަ ހޫނު ފެނާއި ދެމެދު އެމީހުން ހިނގަހިނގާ ތިބޭނެއޭ. ނިކަން ވިސްނަވާ. ހޫނު ތަނެއްގަ އުޅޭއިރު އަޅުގަނޑުމެން ފެން ބޭނުންވާނެ ދެއްތޯ؟ ނަރަކައަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިސްނައިވެސް ނުގަނެވޭނެހާ ހޫނުތަނެއް. ކަރު ހިއްކައިގެން އުޅޭ ނަރަކަވެރިންނަށް ކެކިކެކި ހުރި ފެން ފެނިފައި އެއާއި ދިމާލަށް ހިނގައިގަނެވޭނެ. އެ ފެނުގެ ހޫނުކަން އިޙްސާސް ވީމަ ފެނާއި ދުރަށް ހިނގައިގަނެވޭނެ. މާތް ﷲ އަޅަމެން ރައްކާތެރި ކުރައްވާށި!”
ޝެއިޚްގެ ދުލުން އިވުނު އެ ބަސްތަކުން ދާނިޝްގެ މޭ ރޫރޫއެޅިއެވެ. ހަނދާނަށް އައީ އޭނަ މިރޭ އަމިއްލަ ކޮޓަރީގައި ދެކޮޅުން ދެކޮޅަށް ހިނގަހިނގާ ހުރި ގޮތެވެ. ފާފައަށް އަރައިގަންނަންވީތޯ ނުވަތަ ނާރަންވީތޯ ވިސްނަވިސްނާ ހުރި ގޮތެވެ. ފާފައަށް އަރައިގަތުމާއިމެދު އޭނައަށް ޝައްކެއްގައި ހުރެވުނީ، ނޭނގުމެއްގެ ތެރެއިން ވެސް ނަރަކައާއިމެދު ޝައްކު ކުރެވުނީތީވެ ހެއްޔެވެ؟ ނޭނގި ނަމަވެސް ނަރަކަ ‘ދޮގު ކުރެވުނީތީ’ ހެއްޔެވެ؟ އެހެން ކަމަށްވާނަމަ އޭނަ ދާނީ ނަރަކައަށް ހެއްޔެވެ؟ އެ ސިފަކުރި ބިރުވެރި ޢަޒާބަށް ހެއްޔެވެ؟ އޭނައަށް ސުވަރުގެއަށް ނުދެވޭނީ ހެއްޔެވެ؟ މަންމައާއި ދެން ބައްދަލު ނުކުރެވޭނީ ހެއްޔެވެ؟
އެ ޚިޔާލުތަކުގައި ދާނިޝް ވަނިކޮށް ޝެއިޚް އިތުރު އާޔަތެއްގެ މާނަ ކިޔުއްވައި ދެއްވުމަށްފަހު ސުވާލުތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ. ދާނިޝްއަށް ސަމާލުކަން ދެވުނީ އެހާ ހިސާބުންނެވެ.
“ތިބޭފުޅުން ދެންމެ އިވުނު ނަރަކައިގެ ސިފަކުރުންތަކުގެ ސަބަބުން ބިރުގަތްތޯ؟ އެ ޢަޒާބަށް ބިރުވެތިވެ ހިތް ރޫރޫ އެޅިތޯ؟ ﷲ ގެ މަޤާމަށް ބިރުވެތިވިންތޯ؟ އެހެންކަމަށްވާނަމަ ތިބޭފުޅުންނަށް އޮތީ އުފާވެރި ޚަބަރެއް.
وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِۦ جَنَّتَانِ
“އެމީހާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ މަޤާމަށް ބިރުވެތިވެއްޖެ މީހާއަށް ދެ ސުވަރުގެ ހުށްޓޭ. اللّه أَكْبر!”
ޝެއިޚް ދައްކަވަމުން ގެންދެވި ވާހަކައިގެ ތެރެއިން ދާނިޝްގެ ލޯ ކަރުނުން ފުސްވިއެވެ. އޭނަ ބިރުގަތޭ ހިތާހިތުން ބުނަމުން ދަނިކޮށް އިވުނު އާޔަތުގެ މާނައިން ހިތް ހިނދުކޮޅަކަށް ހުއްޓުނުވެސް މެއެވެ. ސުވަރުގެއަށް ނުދެވިދާނެކަމުގެ ބިރުވެރިކަން ހިތުގައި އޮތްވާ ސުވަރުގެ އޭނައަށް ލިބިދާނެ ކަމުގެ ޚަބަރު އިވުމުން ލޮލުން ހުއްޓުމެއްނެތި ކަރުނަތައް ފައިބަން ފެށިއެވެ.
ނުނިމޭ