“އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އެންގެވިއެވެ. އެ ދެމީހުންކުރެ އެކަކު، ނުވަތަ އެ ދެމީހުން ތިބާގެގާތުގައި ތިބެ، މުސްކުޅިކަމާ ހަމަޔަށް ފޯރައްޖެނަމަ، އެދެމީހުންނަށް އުފް ވެސް ނުބުނާށެވެ! އަދި އެ ދެމީހުންނަށް، އަޑުލައި ނުހަދާށެވެ! އަދި މާތް ބަހަކުން އެ ދެމީހުންނަށް ބަސްބުނާށެވެ…”
ހިލްޔާގެ ހިތަށް އެ ބަސްތައް ވެރިވެގެން ދިޔަދިޔަހެން އެ ހިތަށް ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް އަސަރު ކުރިއެވެ. ދެންމެ ބައްޕައާއި އެފަދައިން ވާހަކަ ދައްކައިގެން އޭނައަށް ކުރެވުނީ ކިހާ ގޯސްކަމެއް ކަން އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. ޚިލާފުވެވިގެން މި ދިޔައީ ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަކާއި ކަން އެނގުންވިއެވެ.
އެހެނަސް މާ ގިނައިރެއްނުވެ އަނެއްކާވެސް ޝައިޠާނީ ވަސްވާސްތަކުން ހިލްޔާގެ ކަންފަތް ފުރިގެން ދިޔައެވެ. އެ ވަސްވާސްތަކުން ދުރުވުމަށް ވޭތުވެ ދިޔަ ދުވަސްތަކުގައި އެއްވެސް ކަމެއް ކުރެވިފައި ނުވުމުން، އެ ވަގުތު ވެސް ޝައިޠާނާގެ ބަސްތަކަށް ހެއްލިގެން ދިޔައެވެ. މާމަ ދެންމެ އެ އާޔަތް ކިޔައިލީތީ ހިލްޔާ މާމައަށް ރުޅިއައެވެ. ކޮންމެހެން މިވަގުތު އެ އާޔަތް އެ ކިޔެވީ އޭނަގެ ގޯސްކަން ހާމަ ކުރުމަށް ކަމަށް ބުނެ ހިތް ގޮވިއެވެ. އެއީ އޭނައަށް ވެސް ނޭނގޭ އާޔަތެއް ނޫންކަމަށް ހިތާހިތުން ކިޔާލެވުނެވެ. މައިންބަފައިންނަށް އިޙްސާންތެރިވުމަށް އަންގަވާފައި ވިޔަސް މައިންބަފައިން ވެސް ދަރިންނަށް ‘އަނިޔާ’ ދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. ދެންމެ އޭނަ ބައްޕައާއި އެފަދައިން ވާހަކަ ދެއްކީ ބައްޕަ އޭނަގެ ކައިވެންޏަށް ހުރަސް އަޅާތީވެއެވެ. ބައްޕައަށް އެ ޙައްޤެއް ލިބިގެނެއް ނުވާ ކަމަށް ހިލްޔާގެ ޒަމީރު ބުންޏެވެ.
މިފަދަ ގޯސް ޚިޔާލުތަކުގެ ސަބަބުން ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ހިލްޔާގެ ރުޅިވެރިކަން އަނބުރާ އައެވެ. އެހެންކަމުން އިތުރަށް އެތާ ނުހުރެ ފަސް ވެސް ބަލާލުމެއް ނެތި ސިޑިން އަރައިގެން ދާން ފެށިއެވެ. އެހިނދު ދެންމެ އިވުނު އާޔަތުން ހިތަށް ކުރި އަސަރު އެއްކޮށް ފިލާފައިވިއެވެ. ތައުބާނުވެ ތަކުރާރުކޮށް ކުރަމުން ދިޔަ ފާފަތަކެއްގެ ސަބަބުން، ހިލްޔާގެ ހިތް ވަނީ އާޔަތްތަކުން އަސަރު ނުކުރާނެ ވަރަށް ހަރުވެފައެވެ. ބޭހަކުން އަސަރު ނުކުރާ ދަރަޖައަށް ބައްޔެއް ގޯސް ވާ ފަދައިންނެވެ.
ކަން މިހެން ވަމުން ދާއިރު ޤުރުއާނުގެ އާޔަތަކަށް މިފަދައިން ފަސް ދިނުމަކީ ކިހާ ނުރައްކާތެރި ކަމެއްކަން ހިލްޔާއަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ވެސް ނިކަމެތިކަމާއި ހިތާމަވެރިކަން ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ގެ ފަޟްލަވަންތަ ކަމުން އެކަލާނގެ އެ ޙާލަތުން ރައްކާތެރި ކުރައްވައި ހިދާޔަތް އިތުރު ކުރެއްވި އަޅަކަށް ފިޔަވައެވެ.
**
وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ أَعْمَىٰ
“އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރުއާނަށް ފުރަގަސްދީފިމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށްއޮތީ، ދަތި ދިރިއުޅުމެކެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އެމީހަކު ކަނުމީހެއްގެ ގޮތުގައި މަޙްޝަރަށް ފޮނުއްވާހުށީމެވެ.”
قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِىٓ أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا
“އެމީހާ ދަންނަވާނެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ކަނުމީހެއްގެ ގޮތުގައި މިއަޅާ މަޙްޝަރަށް ފޮނުއްވީ ކީއްވެތޯއެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، ލޮލަށްފެންނަ މީހަކު ކަމުގައި (ދުނިޔެމަތީގައި) މިއަޅާވީމެވެ.”
قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتْكَ ءَايَٰتُنَا فَنَسِيتَهَا ۖ وَكَذَٰلِكَ ٱلْيَوْمَ تُنسَىٰ
“އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރައްވާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ތިބާއާ ހަމައަށްއައެވެ. ފަހެ، އެ އާޔަތްތައް ތިބާ ހަނދާން ނައްތައިލީމުއެވެ. ހަމައެފަދައިން، މިއަދު ތިބާގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތައިލެވޭނެއެވެ. (އެބަހީ: اللَّه ގެ ރަޙްމަތުން މަޙްރޫމް ކޮށްލެވޭނެއެވެ.)”
އޭގެ އަނެއްދުވަހުގެ ފަތިސް ވަގުތު އިރު އަރަން ގާތްވަމުން ދިޔަ ހިނދު، ދާނިޝްއަށް ބަދިގޭގައި ހުރި ރޭޑިއޯއިން އިވެމުން ދިޔައީ އެ އާޔަތްތަކާއި އާޔަތްތަކުގެ މާނައެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އަޑުން މި ގަޑީގައި ޤުރުއާނުގެ ތަރުޖަމާ ފޮނުވާކަން އޭނަ ހަނދާންވީ އިއްޔެ ފަތިހު ރޭޑިއޯ މި ގަޑީގައި ޖައްސާލުމުން ޤުރުއާނުގެ ތަރުޖަމާ އިވެން ފެށުމުންނެވެ. އެއާއިއެކު ބަދިގޭގައި ހުންނަ ވަގުތު އެ ތަރުޖަމާ އަޑު އެހުމަކީ މަންމަގެ އާދައެއްކަން ހަނދާންވެ، ދާނިޝް އެ އާދައިގައި ހިފަން ނިންމީއެވެ.
ކާމޭޒުދޮށުގައި ކޮފީ ތަށްޓެއް ބޯން އިނދެ، ދެންމެ އިވުނު އާޔަތްތަކާއިމެދު ދާނިޝްއަށް ވިސްނާލެވުނެވެ. އެ އާޔަތްތަކުގެ މާނަ އިވިފައި ހިތަށް ބިރުވެރިކަމެއް ވަނެވެ. ގައިން ލުއި ގޮތަކަށް ހީބިހި ވެސް ނެގިއެވެ. ﷲ ގެ އާޔަތްތަކަށް ފަސްދިނުމުގެ ނަތީޖާ އިވުމުންނެވެ. އެވަގުތު ހަނދާނަށް އަންނަން ފެށީ އޭނަ ޤުރުއާން އަޑު އިވުނު ވަގުތު ތަކުގައި ލަވައެއް ޖަހަން ކަންފަތުގައި ހެޑް ފޯނު ޖެހި ދުވަސްތަކެވެ. އަދި އަމުދުން އޭނަ ކުޑައިރު ދަސް ކުރި ބައެއް ސޫރަތްތައް މިހާރު ހަނދާން ނެތިފައިވާކަން ވެސް އެނގުންވިއެވެ. ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތައް ދަސްކޮށްފައި، އެއާއިމެދު ޤަޞްދުގައި ފަރުވާ ކުޑަ ކުރުމުގެ ސަބަބުން ހަނދާން ނެތުމަކީ އޭގެ ޢަޒާބު ލިބޭނެ ކަމެއް ކަމަށް މަންމަ ބުނެފައިވެއެވެ. މިހާތަނަށް އައިއިރު އިތުރަށް ޤުރުއާން އުނގެނެން ވެސް އަދި ދަސްކުރަން ދާނިޝް ޖެހިލުންވެފައިވީ ވެސް އެހެންވެއެވެ.
އެހެނަސް މިފަހުން އައިސް ދާނިޝްގެ ޚިޔާލު ބަދަލުވާން ފަށައިފިއެވެ. އޭނަ ޤުރުއާނާއިމެދު އުނގެނެން ބޭނުންވެއެވެ. އިއްޔެއްސުރެ އިވެން ފެށި ތާހާ ސޫރަތުގެ އާޔަތްތަކުން އޭނަ ޤުރުއާނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝައުޤުވެރި ވެއްޖެއެވެ. އަދި އަމުދުން ދެންމެ އިވުނު އާޔަތްތަކުގެ ސަބަބުން އޭނަ ކުރިން ހިތުދަސް ކޮށްފައިވާ ސޫރަތްތައް އަލުން ފަރިތަ ކުރަން ވެސް ބޭނުންވިއެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ މީގެ އަހަރެއްހާ ދުވަސްކުރިން އޭނަ ފާފައަކުން ދުރުވުމަށް މެދުވެރިވި އާޔަތް ހޯދަން ވެސް ބޭނުންވެފައިވާތާ ދުވަސްކޮޅެއް ވެއްޖެއެވެ.
މިހާތަނަށް އައިއިރު ދާނިޝް އެ އާޔަތުގެ ބައެއް ބަސްތައް ރަނގަޅަށް ހަނދާނެއް ވެސް ނެތެވެ. ހަމަ އެކަނި ހަނދާން ހުރީ މިޝަރީ އަލް އަފަސީ ގެ އަޑުން އެ އާޔަތުގެ ރާގު އައި ގޮތެވެ. އެ ރާގާއި އަޑު ދާނިޝްއަށް އެނގެނީ، މަންމަ ގިނައިން ގޭގައި ޖަހާފައި ހުންނާނީ އެ ޤާރީގެ ކިޔެވުން ކަމަށްވާތީވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެ އާޔަތް ހޯދުމަށްޓަކައި މިޝަރީ އަލް އަފަސީ ގެ އަޑުން މުޅި ޚަތިމް އެއްކޮށް އަޑު އެހުމަށް ވެސް ޚިޔާލު ކުރެވެމުން ދިޔައެވެ. ރޭޑިއޯ އިން ވެސް އެ ޤާރީގެ ކިޔެވުން ފޮނުވަމުން ދާތީ އުފާ ކުރެވެމުން ދިޔައީ އެހެންވެއެވެ.
6 ޖެހުމާއިއެކު ދިވެހި ރާއްޖޭގެ އަޑުން ފޮނުވަމުން ދިޔަ ޤުރުއާނުގެ ތަރުޖަމާއަށް ނިމުމެއް އައެވެ. އެއާއިއެކު ދާނިޝްއަށް ޤުރުއާނުގެ ޚިޔާލުތަކުން ނިކުމެ، އެ ވަގުތުކޮޅަށް ވިސްނުން ގެނެވުނެވެ. ކުޑަ ދޮރުތަކުން އަންނަމުން ދިޔަ އަލިން އިރު ރަނގަޅަށް އަރައިފިކަން އެނގުނެވެ. އެއާއިއެކު އެ ދުވަހުގެ ކަންތަކާއިމެދު ވިސްނެން ފެށުމާއިއެކު ކްލިނިކް މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ކްލިނިކާއި އެކީ ހިލްޔާގެ ނަން ވެސް ހިތަށްއައެވެ. އިސާހިތަކު ރޭއްސުރެ ދާނިޝްއަށް ކުރެވެމުން ދިޔަ ފިކުރުތަކުން އެ ސިކުނޑި ފުރިގެން ދިޔައެވެ.
ދާނިޝްގެ ހަނދާނަށް އައީ ރޭ ނަހީދުބެ އޭނައަށް ގުޅައި ހިލްޔާގެ ޚަބަރު ބެލިގޮތެވެ. ހިލްޔާ ވީ ރާފިލް އާއި އެކީގައޭ ބުނުމުން ނަހީދުބެ ނުރުހުންވީ ގޮތެވެ. އެ ކޯލު ނިމުނީއްސުރެ ދާނިޝްއަށް ވިސްނެމުން ދިޔައީ ހިލްޔާ ކޮބައިކަމާއި މެދުގައެވެ. ހިލްޔާއާއިއެކު ރާފިލް ކީއްކުރަނީތޯ ހިތަށްއެރިއެވެ. ހިލްޔާގެ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ދުޢާ ވެސް ކުރެވުނެވެ. ކިރިޔާ ވެސް ތަސައްލީއެއް ލިބެމުން ދިޔައީ އެންމެ މޮޅު ރައްކާތެރިއަކީ ﷲ ކަން ހަނދާންވާ ވަގުތުތަކުގައެވެ.
އެވަގުތު ވެސް އެ ޚިޔާލު ކުރެވުމުން ދާނިޝް މާ ބޮޑަށް ހިލްޔާ އާއިމެދު ފިކުރު ނުކުރަން އަމިއްލަ ނަފްސަށް ހިތްވަރު ދިނެވެ. ޤުރުއާން އަޑުއެހުމަށްފަހު ދާނިޝްގެ ހިތަށް ލިބިފައިވި ހަމަޖެހުމުގެ ސަބަބުން، އޭނަގެ ހިތުގައި ރާފިލްއަށްޓަކައި އޮތް ހަސަދަވެރިކަމުގެ މަތިން ވެސް އެވަގުތު ހަނދާނެއް ނެތެވެ. ހަމައެކަނި ޤުރުއާން އަޑުއެހައި އެއަށް ސަމާލުކަން ދިނުމުގެ ސަބަބުން އޭނަގެ ހިތަށް އައިސްފައިވާ ރަނގަޅު ބަދަލު ޚުދު ދާނިޝްއަށް ވެސް ފާހަގައެއް ނުވެއެވެ.
**
ޤުރުއާނާއި ދުރުވަމުން ދިޔަ ހިލްޔާގެ ހިތާއި ދިރިއުޅުން ވެސް ފުރެމުން ދިޔައީ ހަމަނުޖެހުމުންނެވެ. އޭގެ އަނެއްދުވަހު ފަތިސް ނަމާދަށް އެލާމްވުމުން ވެސް ކަނޑާލެވުނެވެ. ލޯ ހުޅުވާލެވުނެއްކަމަކު ރޭ އޭނައާއި ބައްޕައާއި ދެމެދު ހިނގި ޖަދަލު މަތިން ހަނދާންވެފައި އަނެއްކާ ނިދާލަން ބޭނުންވިއެވެ. ނިދީ އިރުކޮޅަކުން ނަމާދަށް ހޭލަން ނިންމަމުންނެވެ.
އެހެނަސް ދެން ހިލްޔާއަށް ހޭލެވުނީ 8:30 ވަމުން ދިޔަ ވަގުތެވެ. އެއާއިއެކު ނުރުހުންވިއެވެ. ނުރުހުންވީ އަމިއްލަ ނަފްސަކަށް ނޫނެވެ. ނުރުހުންވީ ބައްޕައަށެވެ. މިއަދު ފަތިސް ނަމާދަށް ހޭނުލެވުނީ ބައްޕަ އޭނަގެ ހަމަޖެހުން ނަގާލާތީ ކަމަށް ހިތާހިތުން ކިޔާލެވުނެވެ.
އެނދުން ތެދުވުމަށްފަހު ފެންވަރައި ނިމިގެން ވުޟޫ ކުރަން ވެސް ހިލްޔާ ހަނދާންވީ ކިރިޔާއެވެ. މުޅިން ވެސް ވިސްނެމުން ދިޔައީ ރޭ ރާފިލް އޭނައަށް ކައިވެންޏަށް އެދުނު ގޮތެވެ. ރާފިލް އެ އެދުނު ގޮތުގެ ‘ރީތި’ ގޮތާއި ބައްޕަ އޭނައާއި ޖަދަލު ކުރި ‘ހުތުރު’ ގޮތެވެ. އޭނަގެ އުފަލަކަށް ހުރަސް އަޅަން ބައްޕައަކީ ކާކުތޯ ހިތަށް އަރަމުން ދިޔަ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެ ހިތުގައިވި ރުޅީގެ އަލިފާންގަނޑު ބޮޑުވަމުން ދިޔައެވެ.
މިފަދަ ޖަޒުބާތުތަކާއިއެކީ ނަމާދު ކުރުން ވެސް ވީ ބުރަ ކަމަކަށެވެ. ނަމާދު ކޮށް ނިމުނުއިރު ކިޔުނު ނުކިޔުނު އެއްޗެއް ވެސް ނޭނގެއެވެ. އެކަމާއިމެދު ހިލްޔާ މިއަދު ދެރައެއް ވެސް ނުވެއެވެ. ސަލާމް ދިނުމަށްފަހު ޒިކުރު ވެސް ކިޔުމެއް ނެތި ތެދުވެލީ، އޭނަގެ ދިރިއުޅުން މިހާ ‘ހިތާމަވެރި’ އިރު އަޅުކަންތަކަށް ކުޑަކޮށް ފަރުވާ ކުޑަ ކޮށްލިޔަސް ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް ހިތާހިތުން ކިޔަމުންނެވެ. އަޅުކަންތައް ކުރަންވީ ގޮތްވެސް ހިލްޔާއަށް އަމިއްލަ އަމިއްލައަށް ނިންމެން ފެށި ފަދައެވެ. ދުނިޔަވީ ހިތާމަވެރިކަމާއި ބިރުވެރިކަމުން ވެސް އަރައިގަނެވެނީ އަޅުކަމުން ކަމެއް ހިލްޔާއަށް ނޭނގެއެވެ. އެހެން ނޫނީ އެ ޙަޤީޤަތަށް އަނދިރިވެފައިވީއެވެ.
ނަމާދު ކޮށްގެން ސައިބޯން ދިޔައިރު ކާމޭޒުދޮށުގައި ގޭގެ އެންމެން ތިބިއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން މޭޒުގެ ކޮޅުގައި އިން ބައްޕައާއި ހަތަރުކަޅި ހަމަވުމާއިއެކު ހިލްޔާގެ ފިޔަވަޅުތައް މަޑުޖެހި، ހިތަށް އުދަގޫވިއެވެ. އެހެނަސް ބައްޕަގެ މޫނުމަތިން ފާހަގަވި ނުރުހުންތެރިކަމުން ހިލްޔާ ދެރަވުމުގެ ބަދަލުގައި ރުޅިއައެވެ. ޝައިޠާނާ މުޅިން ވެސް ހިލްޔާގެ ހިތާއި ސިކުނޑިއަށް ސަވާރުވެފައިވި ފަދައެވެ. އަމިއްލަ ކުށް ބަލައިގަތުމަށް ހިލްޔާ ނުކުޅެދިފައިވާ ފަދައެވެ.
އެވަގުތު ކޮޅު ވެސް ރުޅި އާދެވުނީ އޭނައަށް ބަލަމުން ދިޔަ މާމައަށާއި ބައްޕައަށެވެ. އޭނަގެ ދިރިއުޅުން ނަރަކައަކަށް ހަދަން މަސައްކަތް ކުރަނީ އެ ދެމީހުންގެ ގޮތުގައި ސިފަ ކުރެވުނެވެ. އެދެމީހުން އެލީއަށާއި ދޮންތައަށް ވެސް ރޭގެ ވާހަކަ ކިޔައިދީފައިވާނެ ކަމަށް ހިލްޔާ ހީކުރިއެވެ. އެހެނަސް ދޮންތައާއި އެލީ ނުހަނު އާދައިގެ ގޮތަށް އޭނައާއި ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔަ ގޮތުން އެ ޚިޔާލު ބަދަލު ކޮށްލަން ޖެހުނެވެ.
މުޅި ނާސްތާގެ ތެރެއިން ބައްޕަ ހިލްޔާއާއި އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކާކަން ހިލްޔާއަށް ފާހަގަވިއެވެ. ބައްޕަ އަލްވަދާޢު ވެސް ކިޔުމެއް ނެތި ހިމޭންކަމާއިއެކީ ކާމޭޒު ދޮށުން ތެދުވެގެން ދިޔުމުން، ދޮންތައާއި އެލީ ވެސް ވީ ގޮތެއް ނޭނގިގެން އެކަމާއި ސުވާލު އުފެއްދިއެވެ. ހިލްޔާއަށް އޭގެ ޖަވާބު އެނގުނަސް ނޭނގޭ ކަމަށް ބުނެލިއެވެ. ރޭ ހިނގި ކަންތައް ދޮންތަމެންނަށް ކިޔައިދޭ ހިތެއް ނުވިއެވެ.
ކައި ނިމިގެން ތަށިތައް ދޮވެ ނިންމުމަށްފަހު ހިލްޔާ ކޮޓަރިއަށް ދާން އުޅުނު ވަގުތު، މާމަގެ އަޑު އިވިފައި ހިލްޔާއަށް މަޑުކޮށްލެވުނެވެ.
“ދަރިފުޅު މާމަގެ ކޮޓަރިއަށް އައިސްދީފާނަންތަ ފައި މޮޑެދޭން؟” މާމަ ނުހަނު މަޑުމައިތިރި އަޑަކުން އާދައިގެ ގޮތަކަށް ބުންޏެވެ. ރޭ ހިނގި ހުރިހާ ކަމެއް މާމަ ހަނދާން ނެތިފައިވާ ފަދައަކުންނެވެ.
މާމައަށް ބަލަން ހުރެފައި ހިލްޔާއަށް ބޯޖަހާލެވުނެވެ. މާމަ ދޭތެރެއަކުން މިފަދައިން އެދޭނީ ފައިގައި މާ ބޮޑަށް ރިއްސައިގެންކަން އެނގޭތީވެއެވެ.
އޭގެ އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ހިލްޔާ އިނީ މާމަގެ ކޮޓަރީގެ އެނދު ކައިރީގައި ގޮނޑިއެއް ބަހައްޓައިގެން މާމަގެ ފައިގައި ޒައިތޫނި ތެލާއި އެކީ މޮޑެދޭށެވެ. މާމަ އާދައިގެ މަތިން އެނދުގައި އިށީނދެގެން ލޯ މަރައިގެން އިނެވެ. ހިލްޔާ އެ ކޮޓަރިއަށް އައިފަހުން އެ ދެމެދުގައި އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދެކެވެއޭ ބުންޏަސް ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. މާމަގެ އެ ހިމޭންކަމުން ވެސް ހިލްޔާއަށް އުދަގޫވިއެއްކަމަކު ދެންވެސް ހިތާހިތުން އަމިއްލަ ކޮޅު މޮޅު ކުރެވެމުން ދިޔައެވެ.
5 ވަރަކަށް މިނެޓަށް ދިގު ދެމިގެން ދިޔަ އެ ހިމޭންކަން ނަގާލީ ހާފިޒާއެވެ.
“ހިލްޔާ…” މާމަ ލޯ މަރައިގެން އިނދެ ގޮވާލުމުން ހިލްޔާއަށް މާމައާއި ދިމާލަށް ބަލާލެވުނެވެ.
“ލައްބަ.” ހިލްޔާއަށް ޖަވާބު ދެވުނެވެ. އެއާއިއެކު މާމަ ލޯ ހުޅުވިއެވެ.
“ހިލްޔާ އިންނަން އުޅެނީ ކޮން ކުއްޖަކާ؟” މާމަ ކުރި އެ ސުވާލާއި އެކު ހިލްޔާގެ ޙަރަކާތްތައް ލަސްވިއެވެ.
“ބައްޕަ ކިޔައެއް ނުދޭތަ؟” އަނެއްކާވެސް މާމަގެ ފައި މޮޑެދެމުން ހިސާބެއްގެ ނުރުހުންތެރިކަމާއިއެކު ހިލްޔާ ބުންޏެވެ. ނުރުހުންވީ ބައްޕައާއި މާމަ އޭނަގެ ގޯސް ވާހަކަ ދައްކާފައިވާނެ ގޮތް ސިފަ ކުރެވުމުންނެވެ. އެހެނަސް…
“ނޫނޭ ކިޔައެއް ނުދޭ. ރޭ ހިލްޔާ ކޮޓަރިއަށް ދިޔައިމަ ބައްޕަ ވެސް ވަރަށް ދެރަވެފަ ހުރެ ކޮޓަރިއަށް ދިޔައީ. މާމަ އެނގެން ބޭނުންވިޔަސް ސުވާލެއް ނުކުރަން. އެއީ ހިލްޔާގެ ޣައިރު ހާޒިރީގަ ހިލްޔާ އެހެން މީހުން ލައްވާ ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކައެއް ނޫންހެން ހީވާތީ ސުވާލެއް ނުކުރީ. އެހެންވީމަ ހިލްޔާ މާމައަށް ކިޔައިދޭންވީއެއްނު؟” މާމަ ވާހަކަ ދެއްކިހެން ހިލްޔާގެ ރުޅިވެރިކަން ފިނިވަމުން ދިޔައެވެ. މާމައަކީ ގެންގުޅޭ އަޚްލާޤީ މިންގަނޑުން އެއްވެސް ވަރަކަށް ދުރުވާ މީހެއް ނޫންކަން ހިލްޔާ ހަނދާން ނެތިފައިވީއެވެ. ހަމަ އެއާއިއެކު މާމައަށް އޭނަގެ ހިތުގެ ޙާލަތު ވެސް ކިޔައިދޭން ބޭނުންވިއެވެ. މާމައަށް އޭނަގެ މައްސަލަތައް ޙައްލު ކުރެވިދާނެހެން ހީވިއެވެ.
“ރާފިލް އެ ކުއްޖާގެ ނަމަކީ…މުއްސަނދި ޢާއިލާއަކީ ނިސްބަތްވާ މޮޅު ކުއްޖެއް. އަހަރުމެންގެ ކްލިނިކްގަ ވޯކް ކުރާ ޑޮކްޓަރެއް. އަހަރެން ދެކެ ލޯބިވާ އަހަންނާއިމެދު އަޅާލާ ކުއްޖެއް. ރޭ ރާފިލް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ކައިވެންޏަކަށް އެދުނީ. އެ އެދުމަށް އާނއެކޭ ބުނެފަ އައީ. އެކަމަކު….ބައްޕަ ބުނީ އެއީ ކަމުދާ ކުއްޖެއް ނޫނޭ.” ހިލްޔާގެ އެ ފަހު ވާހަކައާއިއެކު އެ މޫނުމަތިން ހަމަނުޖެހުން ފާޅުވިއެވެ.
“ބައްޕަ އެހެން ބުނީ ކީއްވެ؟” މާމަ ސުވާލު ކުރިއެވެ. އެއާއިއެކު ހިލްޔާގެ ހިތަށް ޖޯޝެއް ވެރިވިއެވެ. މާމަ އޭނަ ދިފާޢު ކުރަނީހެން ހީވުމުންނެވެ.
“އޭގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތް މާމާ! ބައްޕަ ބުނީ އެއީ ލަދުކުޑަ މީހެކޭ. އެކަމަކު އަހަރެން ރާފިލް އެކަހަލަ ކަމެއް ކުރާތަނެއް ނުދެކެން. އަހަރެން ނޫނީ އެހެން އަންހެން ކުއްޖަކާ ވާހަކަ ދައްކާ ތަނެއް ވެސް ނުދެކެން. ވަރަށް ރަނގަޅު ކުއްޖެއް އެއީ މާމާ.” ހިލްޔާ އާދޭހުގެ ރާގަކަށް ކިޔައިދިނެވެ.
“ދީންވެރިތަ؟ އަޚްލާޤް ރަނގަޅުތަ؟” މާމަ ކުރު ސުވާލުތައް ކުރިއެވެ. ހިލްޔާއަށް އެ ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ޔަޤީނެއް ނުވިއެވެ. އެހެނަސް ރާފިލްއާއި ގުޅުމުގެ ޚިޔާލު ސިކުނޑީގައި ޒީނަތްތެރިވެފައިވި މިންވަރުން ވަގުތުން ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ.
“އާނ މާމާ. ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ދީނުގެ ވާހަކަ ދައްކަން ވެސް ދައްކާނެ. އަހަރެން ދައްކާ ދީނުގެ ވާހަކަތަކަށް ޖަވާބުދޭ ގޮތުން އެނގޭ ދީން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުނގެނިފަ ހުރިކަން. އަޚްލާޤް ވެސް ރަނގަޅު. އަހަންނާއިމެދު ކަންތައް ކުރާ ގޮތުން އެކަން އެނގޭ.” ހިލްޔާ އެ ވާހަކަތައް ދައްކަމުން ދިޔައިރު ވެސް ރޭ ބައްޕަ ބުނި ވާހަކަތައް ސިކުނޑީގައި ގުގުމަމުން ދިޔައެވެ. ރާފިލް ނަމާދު ނުކުރާ ވާހަކައެވެ. އެކަމާއިމެދު ހިލްޔާއަށް އަދި ރާފިލްއާއި ސުވާލު ވެސް ކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ބޮޑަށް ހީވަނީ ރާފިލް ނަމާދާއި ދުރުހެންނެވެ. އެހެނަސް އެއީ މައްސަލައަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކައިވެންޏަށްފަހު ރާފިލް ބަދަލުވާނެ ކަމަށް ހިލްޔާގެ ބަލިކަށިވެފައިވާ ހިތް ބުންޏެވެ.
މާމަ އެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހަން އިނދެފައި ފުން ނޭވައެއް ދޫކުރިއެވެ.
“މާމައަށް އަސްލު ބައްޕަގެ ވާހަކަތަކާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެއްބަސް ވެވޭ. އޭނަ އަޚްލާޤް ރަނގަޅުނަމަ އޭނަ ހިލްޔާ ގޮވައިގެން ވަކިން ބައްދަލު ކުރަން ނުދާނެހެން މާމައަށް ހީވަނީ. ބައްޕަ ގާތަށް ނާދެވެންޏާ ކުޑަމިނުން ކޮންމެވެސް އެހެން މީހަކު ގޮވައިގެން ގޮސް ހިލްޔާއާއި ބައްދަލު ކުރެވުނީސް. ހިލޭ އަންހެނަކާއި ފިރިހެނަކު ވަކިން ބައްދަލުވާ ހިނދު ޝައިޠާނާ ތިންވަނައަށް ހުންނަކަން ހިލްޔާއަށް ވެސް އެނގެއެއްނު؟” މާމަ ދެންވެސް ވާހަކަ ދެއްކީ ހެޔޮ އެދޭ މީހެއް ފަދައިންނެވެ. އެހެނަސް ހިލްޔާއަށް ދެންވެސް ރައްދު ދެވުނެވެ.
“އެކަމަކު އަހަރުމެން ދެމީހުންނަކީ ވެސް ރަނގަޅު ދެމީހުންނޭ މާމާ. އަހަރުމެންގެ ހުދޫދުތައް އަހަރުމެންނަށް އެނގޭ. އެހެންވީމަ އެއީ ގޯހެއް ނޫނެއްނު މާމާ؟ ރޭ ގޮއްސަ ރާފިލް އަހަންނާ އެއްވެސް ވަރަކަށް ކައިރިއެއް ނުވެއޭ. ރާފިލްއަށް އެނގޭ އަހަރެން އެކަންތަކާ މެދު ނުރުހޭކަން. އެހެންވީމައޭ ކައިވެންޏަކަށް އެދުނީވެސް. ރާފިލް ބުނީ ތިމަންނަ ބޭނުމޭ އަހަންނާ އެއްކޮށް ރެޒިޑެންސީ ހަދަން ބޭރަށް ފުރަން. ދިޔުމުގެ ކުރިން މެރީ ކޮށްގެން ދާން ބޭނުންވަނީ.” ހިލްޔާ ކިޔައިދިނެވެ.
“ހިލްޔާ ތިހާ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމަން އިސްތިޚާރާ ނަމާދު ކުރިންތަ؟” މާމަ އެހިއެވެ. ހިލްޔާ އެ ވާހަކައަށް ނުރުހުންވާ ގޮތްވިއެވެ.
“އިސްތިޚާރާ ކުރާނަން މާމާ. އެކަމަކު އަހަންނަށް އެނގޭ މިއީ ޔަޤީން ކަމެއް ކަން. އަހަރެން ކޮންމެހެން ވެސް ރާފިލްއާއި އިންނަން ބޭނުން މާމާ.” ހިލްޔާ އާދޭހުގެ ނަޒަރަކުން މާމައަށް ބަލަން އިނދެ ބުންޏެވެ.
ހާފިޒާއަށް ހިމޭންކަމާއިއެކީ ހިލްޔާއަށް ބަލަން އިނދެވުނެވެ. އެހިނދު ހިލްޔާ ބަދަލުވެފައިވި މިންވަރާއި މެދު އަޖާއިބުވެފައިވިއެވެ. މިއީ އޭނަ ދީން އުނގަންނައި ދިން ހިލްޔާއެއް ނޫނެވެ. ﷲ ގެ ނަންފުޅު ގެނުމެއްނެތި ވާހަކައެއް ނިންމާ ނުލެވޭ ހިލްޔާއެއް ނޫނެވެ. ހިލްޔާ ވަނީ އަނދިރިވެފައެވެ. ދުނިޔޭގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށާއި އުނގެނިފައިވާ ޢިލްމަށް ވެސްމެއެވެ. ދެންމެ ހިލްޔާ ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ހާފިޒާއަށް ދެއްކިދާނެ ބައިވަރު ވާހަކަ ހުއްޓެވެ. އެހެނަސް ކޮންމެ އެއްޗެކޭ މިވަގުތު ބުންޏަސް ހިލްޔާ އޭނަގެ ކޮޅު ދިފާޢު ކުރާނެކަން ހާފިޒާއަށް ޔަޤީން ކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން ހިލްޔާއަށް އޭގެއިން ފަހުން ނަމަވެސް ފައިދާއެއް ކޮށްފާނެ ކަމުގެ އުއްމީދުގައި ފަހު ނަސޭޙަތެއް ދޭން ބޭނުންވިއެވެ.
“ޔަޤީން ވިޔަސް، ޔަޤީން ނުވިޔަސް ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް އިސްތިޚާރާ ނަމާދު ކުރައްޗޭ ދަރިފުޅު. އަހަރުމެންނަށް ވުރެ ބޮޑަށް އަހަރުމެންނަށް އެންމެ ރަނގަޅުވެގެންވާ ގޮތް ﷲ ތަޢާލާ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވޭ. އެހެންވީމަ އެކަލާނގެ ގެ ޢިލްމުފުޅުގެ އެހީ އަހަރުމެން ހޯދަނީ އިސްތިޚާރާ މެދުވެރިވެގެން. އެއީ އަހަރުމެންނަށް ގޯސްކަމަކަށް ވިއްޔާ އެކަލާނގެ އަހަރުމެން އެކަމަކާ ދުރު ކުރައްވާނެ. އަދި އެއީ އަހަރުމެންގެ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތަށް ހެޔޮ ކަމަކަށް ވެއްޖެއްޔާ ﷲ ތަޢާލާ އެކަމެއް އަހަރުމެންނަށްޓަކައި ފަހި ކޮށްދެއްވާނެ. ހިލްޔާ މާމައާއި ބައްޕައަށް އިތުބާރު ނުކުރިޔަސް ﷲ އަށް އިތުބާރު ކުރޭ. އެކަލާނގެއީ ދަރިފުޅު އެކަލާނގެ ގެ އެހީފުޅު ހޯދައިފިނަމަ ގެއްލެނި ނުކުރައްވާނެ ރަސްކަލާނގެ. ހިލްޔާ މިކަން ޤަބޫލު ކުރަންތަ؟”
މާމަ ލޯތްބާއިއެކީ ދެއްކި ވާހަކަތަކުން އަނެއްކާވެސް ހިލްޔާގެ ޙަރަކާތްތައް ލަސްކޮށްލަމުން އިސްޖަހާލެވުނެވެ. މާމަ އެ ދެއްކި ވާހަކަތަކާއި މެދު ވިސްނާލެވުނެވެ. ހަނދާނަށް އައީ އޭނަ ދީން އުނގެނެން ފެށި ފުރަތަމަ ދުވަސްކޮޅު އެތައް ގޮތަކުން އޭނަގެ ޙަޔާތް ބަރަކާތުން ފުރިގެން ދިޔަ ގޮތެވެ. ދިރިއުޅުން ވެސް ފަސޭހަވެގެން ދިޔަ ގޮތެވެ. މިއަދާއި ހަމައަށް ވެސް ޙަޔާތުގެ އެންމެ އުފާވެރި ދުވަސްތަކުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވެނީ އެ ދުވަސްތަކެވެ. ހަމަ މިއާއިއެކު މާމަ ބުނި ފަހު ޖުމްލައިގެ ސަބަބުން އާޔަތެއް ވެސް ހަނދާނަށް އައެވެ.
ٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يُخْرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ
“اللَّه އީ، އީމާންވި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ވާގިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ، އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް އެމީހުން ނެރުއްވައެވެ…”
ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ އެ އާޔަތް ހިތަށް ވެރިވުމުން މެއަށް ފިނިވިއެވެ. އެ ބަސްތަކަކީ އޭނަ ހަމައެކަނި ކިޔެވި ބަސްތަކެއް ނޫނެވެ. ތަޖުރިބާ ވެސް ކޮށްފައިވާ ބަސްތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން މާމަ އެ ބުނީ ތެދެއްތާއޭ ހިތަށްއެރިއެވެ. މި ޙާލަތުގައި އިސްތިޚާރާ ނަމާދު ކުރުމުން ވަކި ގެއްލުމެއް ނެތްކަމަށް ހިތަށްއެރިއެވެ.
ނުނިމޭ